دو - موانع مصنوعى : ايجاد موانع مصنوعى و استفادهء خوب از آن ، فرمانده را در نيل به مقصود يارى مىبخشد و توان رزمى او را بالا مىبرد . پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام جهت بالا بردن توان خود در مقابل سپاه دشمن ، كه از نظر كمّى و تجهيزات نظامى قابل مقايسه با آنان نبودند ، از موانع مصنوعى خيلى خوب بهره مىگرفتند . در سال پنجم هجرت ، رسول خدا صلى الله عليه و آله خبر يافت لشكر احزاب ، به استعداد ده‌هزار نفر به‌سوى مدينه در حركتند . حضرت اصحاب را جمع كرد و با آنان به رايزنى و مشورت پرداخت و به آنان وعده داد اگر شكيبا و پرهيزكار باشند ، پيروز خواهند شد . آنگاه مسلمانان درباره نحوه مقابله با مشركان اختلاف نظر پيدا كردند ، در اين ميان سلمان فارسى گفت : اى رسول خدا ! روزگارى كه در زمين فارس بوديم ، هرگاه از سواران ( دشمن ) بيم داشتيم بر گرد خود خندق مىكنديم ؛ آيا صلاح مىدانيد كه اكنون هم خندق حفركنيم ؟ اصحاب و فرماندهان از اين پيشنهاد استقبال كردند . پيامبر صلى الله عليه و آله نيز آن را پسنديد و دستور حفر خندق را صادر فرمود . پدافند در جنگ احزاب بايد از نوع پدافند منطقه‌اى ( دايره‌اى ) مىبود و مسلمانان بايستى به هر طريقى جلوى نفوذ دشمن به شهر مدينه يعنى حساسترين عارضه براى خود را بگيرند . حضرت سوار بر اسب با تنى چند از فرماندهان و ياران مهاجر و انصار ، براى انتخاب موضع خندق به شناسايى زمين منطقه پرداخت . پيامبر صلى الله عليه و آله بهترين جاى حفر خندق و كانال را در اين يافتند كه كوه سلع را پشت سر قرار دهند ، و از ناحيهء مذاذ